Monday, February 28, 2005

UKM ทำอะไร ทำไมต้องมี UKM



วิจารณ์ พานิช สถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม (สคส.)


UKM คือเครือข่ายจัดการความรู้ในมหาวิทยาลัย ชื่อเต็มคือ University Knowledge Management Network เป็นเครือข่ายที่ก่อตัวขึ้นเอง (self-organize) โดยความพร้อมใจมารวมตัวกันของ 5 มหาวิทยาลัย ได้แก่ มหาวิทยาลัยนเรศวร มหาวิทยาลัยมหิดล มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และมหาวิทยาลัยมหาสารคาม

เครือข่าย UKM เกิดจากความพร้อมใจรวมตัวกันเอง ไม่มีใครเป็นผู้จัดตั้ง ไม่มีใครผูกขาดเป็นเจ้าของ แต่สมาชิกเป็นเจ้าของร่วมกัน ร่วมกันจ่ายค่าใช้จ่ายในการจัดการเครือข่าย ซึ่งในปีแรกตกลงกันว่า ขอให้ มหาวิทยาลัยมหิดล รับเป็น secretariat ของเครือข่าย มี รศ.นพ.อภิชาติ ศิวยาธร รองคณบดีฝ่ายพัฒนาคุณภาพ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล เป็นผู้จัดการเครือข่าย มีเจ้าหน้าที่ของสำนักพัฒนาคุณภาพ สำนักงานอธิการบดี มหาวิทยาลัยมหิดล (ซึ่งคุณนภามาศ นวพันธุ์พิพัฒน์ เป็นผู้อำนวยการสำนัก) เป็นคณะ secretariat

การรวมตัวกันเป็นเครือข่าย ก็เพื่อให้เกิดพลังเสริมแรง (synergy) ระหว่างกันของสมาชิกเครือข่าย ใช้ความแตกต่างหลากกหลายระหว่างสมาชิกเครือข่ายให้กลายเป็นพลังสร้างสรรค์และขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงภายในมหาวิทยาลัยที่เป็นสมาชิก

จุดสำคัญของการเป็นเครือข่ายก็คือ สมาชิกมีความเป็นอิสระต่อกัน มีเป้าหมายในรายละเอียดแตกต่างกันได้ แต่มารวมตัวกันเป็นเครือข่ายแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์จัดการความรู้เพราะเชื่อว่า การได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้กับเพื่อนมหาวิทยาลัยสมาชิกเครือข่ายอื่นๆ จะทำให้การริเริ่ม และการเคลื่อนขบวนจัดการความรู้ดำเนินการได้ทะมัดทะแมงขึ้น ถูกวิธีมากขึ้น ได้อาศัย “ลูกเล่น” หรือยุทธศาสตร์ในการดำเนินการของมหาวิทยาลัยอื่น นำมาปรับใช้ในมหาวิทยาลัยของตนเอง

การประชุมปฏิบัติการ UKM ครั้งที่ 1 ระหว่างวันที่ 24-26 ธันวาคม 2547 ที่บ้านผู้หว่าน อ.สามพราน จ.นครปฐม นั้น เป็นการประชุมเพื่อฝึกอบรม CKO (Chief Knowledge Officer) ผู้ดูแลระบบการจัดการความรู้ กับ “คุณอำนวย” (Knowledge Facilitator) ผู้อำนวยความสะดวกต่อการดำเนินการจัดการความรู้

เรามีความหวังว่า หลังจากการประชุมปฏิบัติการครั้งนี้แล้ว CKO และ “คุณอำนวย” ในมหาวิทยาลัยทั้ง 5 จะกลับไปริเริ่มให้มีกลุ่ม “คุณกิจ” (Knowledge Practitioner) ดำเนินการจัดการความรู้ขึ้นในองค์กร โดยที่เราถือว่าในเรื่องของการจัดการความรู้ “คุณกิจ” คือนางเอก หรือ พระเอกผู้แสดงบทบาทจัดการความรู้ตัวจริง ส่วน CKO และ “คุณอำนวย” เป็นผู้จุดประกาย จัดระบบและยุยงส่งเสริม ให้ “คุณกิจ” ได้ดำเนินการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์จากการทำงานของตน

ประสบการณ์การทำงานที่ควรนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ คือประสบการณ์การทำงานที่ให้ผลสัมฤทธิ์สูงส่ง ซึ่งอาจเป็นผลสัมฤทธิ์ระดับ 5 ดาว , 4 ดาว หรือ 3 ดาว ก็ได้ โดย CKO และคุณอำนวยอาจช่วยแนะนำว่าผลงานชิ้นใดถือว่าน่าจะอยู่ในระดับ 3 – 5 ดาว และส่งเสริมให้กลุ่ม “คุณกิจ” ไปนำเสนอ “ผลงานที่ภาคภูมิใจ”

จะเห็นว่า ในการดำเนินการจัดการความรู้ เราเน้นที่ความสำเร็จ ไม่เน้นปัญหา เรามุ่งหาความสำเร็จมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้วิธีการทำงาน วิธีคิด และวิธีฟันฝ่าอุปสรรค เน้นการคิดเชิงบวก เชิงสร้างสรรค์ เชิงชื่นชม แล้วไปขยายผลไปสู่งานอื่นๆและ “คุณกิจ” กลุ่มอื่น ภายใต้วิธีคิดแบบจัดการความรู้ เรามีความเชื่อว่าผู้ปฏิบัติงานทุกกลุ่มทุกหน่วยงานย่อย ต่างก็มี “ผลงานที่ภาคภูมิใจ” ทั้งสิ้น แต่อาจเป็นผลงานระดับ 3 ดาว ไม่ใช่ 5 ดาว เราก็ส่งเสริมให้นำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ แล้วกลุ่มผลงาน 3 ดาวก็จะพัฒนาขึ้นเป็น 4 ดาว 5 ดาวในที่สุด รวมทั้งเกิดการพัฒนางานในส่วนอื่นที่อาจอยู่แค่ 1 ดาว, 2 ดาว ให้มีผลสัมฤทธิ์สูงขึ้นด้วย

ในการเอาเรื่อง “ผลงานที่ภาคภูมิใจ” มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันนั้น เรามีเครื่องมือที่เรียกว่า “เรื่องเล่า เร้าพลัง” (Storytelling) มาใช้ ซึ่งที่จริงก็คือการเล่าเรื่องจริงที่เกิดขึ้น เล่าแบบสบายๆ เล่าออกมาจากใจ (ไม่ใช่ออกมาจากสมอง ไม่ใช่เล่าเพื่อให้ดูดี ไม่ใช่เล่าเพื่อให้สอดคล้องกับผู้ที่ฟัง หรือผู้บังคับบัญชาอยากได้ยิน) แต่เป็นการเล่าเหตุการณ์จริง เล่าให้เห็นตัวละครและพฤติกรรม ถ้าเป็นเรื่องของตัวเองก็เล่าความรู้สึกนึกคิดในขณะเกิดเหตุการณ์เข้าไปด้วย ทำให้เป็นเรื่องเล่าที่มีชีวิต ชีวา

เราหวังว่า มหาวิทยาลัยที่เป็นสมาชิกของเครือข่ายจะกลับไปจัดการประชุมปฏิบัติการฝึกอบรม “คุณอำนวย” เพื่อให้มี “คุณอำนวย” ในจำนวนที่เหมาะสม และมีทักษะที่เหมาะสม ในการปฏิบัติหน้าที่ขับเคลื่อนการดำเนินการจัดการความรู้ในมหาวิทยาลัย ในการประชุมปฏิบัติการดังกล่าว น่าจะได้เตรียมตัวอย่าง “ผลงานที่ภาคภูมิใจ” (Best Practice) ที่เป็น “ของจริง” จากมหาวิทยาลัยแห่งอื่นที่เป็นสมาชิกเครือข่าย มาร่วมนำเสนอ “เรื่องเล่า เร้าพลัง” ในฐานะแขกรับเชิญ ที่มหาวิทยาลัยเจ้าภาพเป็นผู้คัดเลือกเชิญ และจ่ายค่าใช้จ่ายต่างๆในการเดินทางไปนำเสนอ การเชื้อเชิญแบบให้เกียรติข้ามมหาวิทยาลัยจะเป็นเครื่องมือสร้างคุณค่าและการยอมรับ “ผลงานที่ภาคภูมิใจ” และทำให้การจัดการความรู้ในเครือข่ายเกิดขึ้นอย่างทรงพลัง


จากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เกี่ยวกับการทำงานในประเด็นใดประเด็นหนึ่ง (เช่น เรื่องการเรียนการสอน) โดยการเล่าเรื่องจากผลสำเร็จที่น่าภาคภูมิใจ (Best Practice) หลายๆเรื่อง เราสามารถนำมาสร้างเป็นรายการของ “หัวใจ” (Core Competence) ของการปฏิบัติงานประเด็นนั้น และสร้างเป็น “ตารางแห่งอิสรภาพ” เพื่อการประเมินตนเอง (ดูบทความเรื่อง “ธารปัญญา” ใน
http://www.kmi.or.th/)

“ตารางแห่งอิสรภาพ” คือเครื่องมือที่ช่วยให้เกิดการคิดภาพใหญ่ มองเห็นภาพรวม ภาพเชิงระบบในการปฏิบัติงานประเด็นนั้นๆ

เล่าอย่างนี้ ท่านผู้อ่านก็คงจะไม่เข้าใจ ต้องลงมือปฏิบัติจริง จึงจะเข้าใจ การจัดการความรู้เป็นเรื่องที่ “ไม่ทำ ไม่รู้” ครับ

การจัดการความรู้เป็นเครื่องมือพัฒนางาน พัฒนาคน พัฒนาความเป็นชุมชนในที่ทำงาน และยกระดับความรู้สำหรับใช้ในการปฏิบัติงาน แต่ สำหรับมหาวิทยาลัยหรือสถาบันอุดมศึกษา การจัดการความรู้ยังเป็นเครื่องมือ สร้างความรู้เชิงวิชาการจากชีวิติจริงหรือการปฏิบัติจริง เนื่องจากภายในผลงาน / การปฏิบัติงาน / กลุ่มผู้ปฏิบัติงาน ที่บรรลุผลยอดเยี่ยมน่าภาคภูมิใจนั้น มีความรู้ (tacit knowledge) อยู่ ผู้ที่มีทักษะในการจัดการความรู้จะสามารถ “ถอด” ความรู้ (explicit knowledge) ออกมาได้ และเมื่อนำมาผ่านกระบวนการทางวิชาการ หรือทางวิทยาศาสตร์ก็จะได้ความรู้ที่พิสูจน์ยืนยันความถูกต้อง เป็นผลงานวิชาการได้

มหาวิทยาลัยอื่นๆที่สนใจจะเป็นสมาชิกเครือข่าย สามารถติดต่อไปที่ รศ.นพ.อภิชาติ ศิวยาธร ได้ โดยมีเงื่อนไขว่า (1) มหาวิทยาลัยที่เป็นสมาชิกจะต้องกำหนด CKO ของมหาวิทยาลัย สำหรับดูแลระบบจัดการความรู้ของมหาวิทยาลัยตนเอง และทำหน้าที่เป็นผู้แทนของมหาวิทยาลัยในการประชุมด้านการจัดการเครือข่าย (2) มหาวิทยาลัยต้องลงมือดำเนินการจัดการความรู้ภายในองค์กร และนำประสบการณ์มากแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับสมาชิกของเครือข่าย (3) มหาวิทยาลัยต้องออกค่าใช้จ่ายในการเดินทางมาร่วมกิจกรรมของเครือข่ายอื่นๆด้วยตนเอง และจะต้องจ่ายเงินค่าสมาชิกเครือข่าย สำหรับเป็นค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการส่วนกลาง อัตราค่าสมาชิกนั้น จะมีการตกลงกันต่อ น่าจะอยู่ในระหว่าง 50,000 – 100,000 บาทต่อมหาวิทยาลัยต่อปี

เราหวังว่าการดำเนินการจัดการความรู้จะสร้างการเปลี่ยนแปลงในมหาวิทยาลัยในลักษณะ “ปฏิวัติวัฒนธรรม”

1 Comments:

At 7:27 AM, Anonymous กมลพงศ์ โอสถาวณิชวงศ์ said...

Temporay Websit for UKM is this link
http://mu-st.net/ukm/index.php?newlang=thai

 

Post a Comment

<< Home